Với người nhà đứng ngoài, thời gian trong bệnh viện trôi rất chậm và mọi thứ có vẻ khó đoán.
Thực ra một ngày trong ICU có nhịp khá rõ. Hiểu được giúp biết khi nào nên hỏi và khi nào nên chờ.
Sáng sớm — thời điểm bận rộn nhất
Giao ban
Kíp trực đêm bàn giao cho kíp ngày.
- Diễn biến trong đêm.
- Các xử trí đã làm.
- Vấn đề cần theo dõi.
Đây là lúc không nên hỏi — cả khoa đang tập trung vào việc bàn giao.
Lấy máu xét nghiệm
Thường lấy sớm để có kết quả trước khi đi buồng.
Người bệnh ICU có thể phải xét nghiệm nhiều lần trong ngày — đây là cách theo dõi diễn biến chứ không phải dấu hiệu xấu.
Chụp phim tại giường
Máy chụp X-quang di động được đưa tới tận giường.
Thường chụp phổi để kiểm tra:
- Vị trí ống thở.
- Tình trạng phổi.
- Vị trí các ống, catheter.
Chăm sóc buổi sáng
- Vệ sinh cá nhân.
- Thay ga, thay quần áo.
- Chăm sóc da, xoay trở tư thế.
- Vệ sinh răng miệng.
- Hút đờm.
- Thay băng vết thương.
- Kiểm tra các ống dẫn.
Giữa buổi sáng — đi buồng
Đây là hoạt động quan trọng nhất trong ngày.
Bác sĩ cùng điều dưỡng đi qua từng giường, đánh giá và quyết định.
Diễn ra gì
- Xem xét diễn biến hai mươi bốn giờ qua.
- Xem kết quả xét nghiệm, phim chụp.
- Khám người bệnh.
- Quyết định điều chỉnh điều trị.
- Điều chỉnh máy thở.
- Đặt kế hoạch cho ngày.
- Xem có rút được thiết bị nào không — đây là mục tiêu quan trọng.
Sau buổi đi buồng là lúc bác sĩ có bức tranh đầy đủ nhất về tình trạng người bệnh.
Giờ trao đổi với người nhà
Phần lớn các khoa có khung giờ riêng để trao đổi với gia đình, thường sau khi đi buồng xong.
Nên tận dụng
- Hỏi điều dưỡng về khung giờ cụ thể của khoa.
- Có mặt đúng giờ.
- Ghi câu hỏi ra giấy trước.
- Một người hỏi thay cho cả nhà.
- Ghi chép câu trả lời.
Đây là thời điểm tốt nhất để hỏi — bác sĩ vừa đánh giá xong, có kết quả xét nghiệm mới, và có thời gian dành cho việc trao đổi.
Buổi chiều
- Tiếp tục theo dõi và điều chỉnh.
- Các thủ thuật đã lên kế hoạch.
- Hội chẩn chuyên khoa nếu có.
- Xét nghiệm kiểm tra lại.
- Tập vận động, tập thở.
- Chăm sóc, xoay trở tiếp.
- Giờ thăm ở nhiều khoa.
Buổi tối và đêm
- Bàn giao cho kíp trực đêm.
- Theo dõi liên tục.
- Chăm sóc định kỳ — xoay trở, hút đờm.
- Xử trí khi có diễn biến.
- Cố gắng giữ yên tĩnh để người bệnh ngủ.
Về giấc ngủ trong ICU
Đây là vấn đề thực tế.
ICU có nhiều yếu tố cản trở giấc ngủ:
- Đèn sáng.
- Tiếng máy báo động.
- Thủ thuật ban đêm.
- Đau, khó chịu.
Thiếu ngủ làm tăng nguy cơ mê sảng và làm chậm hồi phục — nên nhiều khoa hiện nay cố gắng giảm ánh sáng và tiếng ồn ban đêm, gom các việc lại để hạn chế đánh thức.
Các hoạt động diễn ra trong ngày
Xoay trở tư thế
Thực hiện định kỳ để:
- Phòng loét tì đè.
- Giúp phổi thông khí tốt hơn.
- Giảm ứ đọng dịch.
Nghe đơn giản nhưng đây là một trong những việc chăm sóc quan trọng nhất.
Hút đờm
Người thở máy không ho được nên đờm ứ đọng.
Việc hút đờm khiến người bệnh khó chịu — nếu chứng kiến, người nhà có thể thấy sốc.
Nhưng đây là việc cần thiết để tránh tắc ống và viêm phổi.
Tập vận động sớm
Đây là điều nhiều người nhà ngạc nhiên: người bệnh nặng vẫn được tập.
Vì sao
- Nằm bất động làm cơ teo rất nhanh.
- Tăng nguy cơ huyết khối.
- Tăng nguy cơ loét tì đè.
- Phổi kém thông khí.
- Hồi phục sau này chậm hơn nhiều.
Tập những gì
Tuỳ tình trạng, từ nhẹ tới nặng dần:
- Vận động khớp thụ động — người khác làm cho.
- Tự cử động tay chân.
- Ngồi dậy tại giường.
- Ngồi ghế.
- Đứng, đi vài bước.
Khi thấy người thân được cho ngồi dậy — đó là dấu hiệu tốt.
Dinh dưỡng
- Thường qua ống thông dạ dày.
- Hoặc qua đường tĩnh mạch nếu ruột chưa dùng được.
- Được tính toán theo nhu cầu cụ thể.
Đây là lý do không được tự cho ăn uống gì — chế độ đã được tính toán.
Cai máy thở
Khi tình trạng cải thiện, bác sĩ bắt đầu quá trình giảm hỗ trợ của máy thở.
- Giảm dần mức hỗ trợ.
- Thử cho người bệnh tự thở từng khoảng.
- Đánh giá khả năng.
- Có thể tiến lúc lùi — hôm nay thử được, mai chưa được.
Việc này có lúc tiến lúc lùi là bình thường, không nên coi một lần chưa thành công là dấu hiệu xấu.
Khi nào nên và không nên hỏi
| Nên hỏi | Nên chờ |
|---|---|
| Giờ trao đổi được hẹn | Lúc giao ban |
| Sau khi đi buồng | Lúc đang đi buồng |
| Khi được gọi tới | Khi đang có cấp cứu |
| Việc gấp — nói rõ là gấp | Lúc đang làm thủ thuật |
Nếu thực sự có việc gấp — cứ nói rõ đó là việc gấp. Nhân viên y tế sẽ sắp xếp.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Hỏi điều dưỡng về giờ trao đổi với người nhà của khoa — và tận dụng khung giờ đó.
- Sau buổi đi buồng là lúc bác sĩ có thông tin đầy đủ nhất.
- Thấy người thân được cho ngồi dậy hay được giảm hỗ trợ máy thở — đó là dấu hiệu tốt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao buổi sáng trong ICU thường bận rộn nhất?
Vì buổi sáng có giao ban bàn giao giữa các kíp, đi buồng đánh giá từng người bệnh, lấy máu xét nghiệm và chụp phim tại giường. Đây là lúc các quyết định điều trị trong ngày được đưa ra.
Khi nào là thời điểm tốt nhất để hỏi bác sĩ?
Tốt nhất là vào giờ trao đổi với người nhà mà khoa đã quy định, thường là sau khi đi buồng xong và đã có kết quả xét nghiệm buổi sáng. Nên hỏi điều dưỡng về khung giờ cụ thể của khoa.
Vì sao người bệnh nặng vẫn được tập vận động?
Vì nằm bất động lâu làm cơ teo nhanh, tăng nguy cơ huyết khối và loét tì đè. Tập vận động sớm ở mức phù hợp giúp hồi phục nhanh hơn sau này.
Vì sao ban đêm ICU vẫn sáng đèn và ồn?
Vì việc theo dõi và can thiệp diễn ra liên tục suốt ngày đêm. Nhiều khoa đã cố gắng giảm ánh sáng và tiếng ồn ban đêm để người bệnh ngủ được, vì giấc ngủ ảnh hưởng tới hồi phục.