Nhiều gia đình thấy các quy định trong ICU quá nghiêm ngặt và phiền phức.
Bài này giải thích lý do — và chỉ ra những việc người nhà thực sự làm được để giúp.
Vì sao người bệnh ICU dễ nhiễm khuẩn
Có hai nhóm lý do cộng lại.
Cơ thể đang yếu
- Sức đề kháng giảm do bệnh nặng.
- Có thể đang dùng thuốc ảnh hưởng tới miễn dịch.
- Dinh dưỡng kém.
- Nằm lâu.
Hàng rào bảo vệ tự nhiên bị xuyên qua
Đây là điểm mấu chốt.
Da và niêm mạc là hàng rào ngăn vi khuẩn. Nhưng trong ICU:
- Ống thở đi qua đường hô hấp trên — bỏ qua cơ chế lọc tự nhiên.
- Catheter tĩnh mạch đi thẳng vào mạch máu.
- Ống thông tiểu đi vào bàng quang.
- Ống dẫn lưu từ các khoang trong cơ thể ra ngoài.
Mỗi thiết bị là một đường có thể cho vi khuẩn vào.
Đây là lý do các thiết bị này được rút sớm nhất có thể khi không còn cần thiết.
Vi khuẩn trong bệnh viện khác gì
Đây là điều đáng quan tâm.
Vi khuẩn trong môi trường bệnh viện thường đã tiếp xúc với nhiều loại kháng sinh — nên có tỷ lệ kháng thuốc cao hơn.
Hệ quả:
- Khó điều trị hơn.
- Cần kháng sinh mạnh hơn.
- Thời gian điều trị dài hơn.
- Có thể lây sang người bệnh khác.
Đây là lý do các quy định phòng ngừa nghiêm ngặt đến vậy.
Việc quan trọng nhất: rửa tay
Nghe đơn giản tới mức dễ bị xem nhẹ — nhưng đây là biện pháp hiệu quả nhất.
Khi nào
- Trước khi vào phòng bệnh.
- Sau khi ra khỏi phòng bệnh.
- Sau khi chạm vào bất cứ thứ gì trong phòng.
- Sau khi đi vệ sinh.
Cách làm đúng
- Rửa đủ lâu — nhiều người rửa quá nhanh.
- Chà kỹ cả kẽ ngón tay, đầu ngón, ngón cái.
- Chà cả cổ tay.
- Dùng dung dịch sát khuẩn tay khi không tiện rửa nước.
Điểm hay bị bỏ qua: đầu ngón tay và kẽ ngón — đây chính là chỗ tiếp xúc nhiều nhất.
Các quy định thường gặp và lý do
| Quy định | Lý do |
|---|---|
| Hạn chế số người vào | Mỗi người là một nguồn vi khuẩn tiềm tàng |
| Giờ thăm cố định | Để nhân viên làm thủ thuật, và để người bệnh nghỉ |
| Mặc áo choàng, đeo găng | Ngăn vi khuẩn từ quần áo bên ngoài |
| Không mang hoa tươi | Đất và nước chứa vi khuẩn, nấm |
| Không mang đồ ăn | Không kiểm soát được vệ sinh; người bệnh có thể chưa được ăn |
| Không ngồi lên giường | Quần áo bên ngoài mang vi khuẩn |
| Không mang trẻ nhỏ vào | Trẻ hay mang virus đường hô hấp |
Các quy định này không phải để gây khó dễ — mỗi cái đều có lý do cụ thể.
Người nhà nên và không nên làm gì
NÊN
- Rửa tay hoặc sát khuẩn kỹ trước và sau.
- Không vào thăm nếu mình đang ốm — kể cả cảm nhẹ, ho nhẹ.
- Mặc đồ bảo hộ đúng cách nếu được yêu cầu.
- Báo ngay nếu thấy vùng da quanh ống, quanh catheter đỏ hoặc chảy dịch.
KHÔNG NÊN
- Không tự đụng vào máy móc, dây truyền, ống dẫn.
- Không tự cho người bệnh ăn uống gì — kể cả nước, kể cả khi họ xin.
- Không mang thuốc, thực phẩm chức năng vào — mọi thứ phải qua bác sĩ.
- Không mang hoa tươi, cây cảnh.
Về việc cho uống nước
Điểm này đáng nhấn mạnh vì rất hay xảy ra.
Người bệnh có thể tỏ ra khát và xin nước. Người nhà thương nên cho uống.
Nhưng người bệnh có thể đang trong tình trạng không được ăn uống qua đường miệng — vì nguy cơ sặc vào phổi, hoặc vì chuẩn bị thủ thuật.
Luôn hỏi nhân viên y tế trước.
Khi người bệnh nhiễm vi khuẩn kháng thuốc
Nếu được thông báo điều này, có thể sẽ có thêm các biện pháp cách ly.
Nghĩa là gì
- Người bệnh có thể được chuyển sang phòng riêng.
- Có biển báo trước cửa.
- Người vào phải mặc áo choàng, đeo găng.
- Đồ dùng riêng cho người bệnh đó.
Gia đình cần làm gì
- Tuân thủ nghiêm các hướng dẫn.
- Mặc và cởi đồ bảo hộ đúng cách — hỏi nhân viên nếu chưa rõ.
- Rửa tay kỹ hơn nữa.
- Hạn chế số người vào.
Điều cần hiểu
Đây không phải là người bệnh bị "bỏ rơi" hay bị phân biệt.
Các biện pháp này bảo vệ những người bệnh khác trong khoa — và cũng bảo vệ chính gia đình.
Về kháng sinh
Người nhà đôi khi thắc mắc vì sao không dùng kháng sinh mạnh nhất ngay từ đầu.
Lý do
- Dùng kháng sinh không cần thiết làm tăng kháng thuốc.
- Cần cấy khuẩn để biết vi khuẩn nào, nhạy với thuốc gì.
- Kháng sinh cũng có tác dụng phụ.
- Dùng đúng thuốc quan trọng hơn dùng thuốc mạnh.
Việc bác sĩ đổi kháng sinh sau khi có kết quả cấy khuẩn là quy trình bình thường, không phải là lúc đầu dùng sai.
Đồ dùng nên mang vào
Nên hỏi điều dưỡng trước, nhưng thường được phép:
- Kính, máy trợ thính của người bệnh — rất quan trọng.
- Răng giả nếu cần.
- Đồ vệ sinh cá nhân nhỏ gọn.
- Vài tấm ảnh gia đình.
Nguyên tắc: ít đồ, dễ lau chùi, không mang vật có giá trị.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Rửa tay kỹ là việc đơn giản nhất và hiệu quả nhất mà người nhà làm được.
- Không vào thăm khi mình đang ốm — dù chỉ là cảm nhẹ.
- Không tự cho người bệnh ăn uống gì khi chưa hỏi — kể cả một ngụm nước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người bệnh trong ICU dễ bị nhiễm khuẩn?
Vì cơ thể đang yếu, sức đề kháng giảm, và có nhiều thiết bị đi xuyên qua hàng rào bảo vệ tự nhiên như ống thở, catheter hay ống dẫn lưu, tạo đường cho vi khuẩn xâm nhập.
Việc nào người nhà làm được có hiệu quả nhất?
Rửa tay hoặc sát khuẩn tay kỹ trước và sau khi vào thăm. Đây là biện pháp đơn giản nhất nhưng hiệu quả nhất trong phòng lây nhiễm.
Vì sao không nên mang hoa tươi và đồ ăn vào ICU?
Vì đất và nước trong bình hoa có thể chứa vi khuẩn và nấm, còn đồ ăn ngoài không kiểm soát được vệ sinh và người bệnh thường chưa được phép ăn qua đường miệng.
Nếu người bệnh bị nhiễm vi khuẩn kháng thuốc thì gia đình cần làm gì?
Cần tuân thủ nghiêm các biện pháp cách ly được hướng dẫn như mặc áo choàng, đeo găng, rửa tay kỹ, và hạn chế số người vào thăm để tránh lây lan sang người bệnh khác.