Đọc màn hình theo dõi: các con số nghĩa là gì

Trong phòng bệnh, màn hình theo dõi là thứ thu hút mắt nhất. Các con số nhấp nháy, các đường sóng chạy, và thỉnh thoảng tiếng báo động.

Người nhà thường dán mắt vào đó mà không hiểu gì — và mỗi lần số thay đổi là một lần lo.

Trước hết: một lời khuyên

Đừng ngồi nhìn màn hình liên tục.

Lý do:

• Các con số dao động liên tục theo cử động, theo hoạt động chăm sóc, theo hô hấp.
• Một con số tại một thời điểm ít có ý nghĩa.
• Xu hướng qua nhiều giờ mới có ý nghĩa — và điều đó do nhân viên y tế theo dõi.
• Nhìn chằm chằm chỉ làm tăng lo mà không giúp được gì.

Bài này giải thích các chỉ số để bớt sợ khi thấy chúng, không phải để người nhà tự theo dõi thay nhân viên y tế.

Các màu trên màn hình

Mỗi chỉ số thường có một màu riêng để dễ phân biệt.

Màu sắc chỉ để phân biệt, không phải dấu hiệu tốt hay xấu.

Cách bố trí có thể khác nhau giữa các loại máy — nên tốt nhất là hỏi điều dưỡng: "dòng nào là gì ạ?"

Nhịp tim

Thường là con số lớn nhất trên màn hình, kèm đường sóng điện tim.

Ý nghĩa

• Nhanh — có thể do sốt, đau, lo lắng, thiếu dịch, thiếu máu, nhiễm trùng, thuốc.
• Chậm — có thể do thuốc, vấn đề dẫn truyền tim, một số tình trạng khác.

Nhịp tim nhanh là phản ứng rất thường gặp ở người bệnh nặng — không tự nó là dấu hiệu nguy hiểm.

Điều quan trọng hơn con số

Hình dạng của sóng điện tim — có đều không, có loạn nhịp không.

Máy có thể phát hiện và báo động khi có rối loạn nhịp.

Huyết áp

Có hai cách đo:

• Băng quấn tay — đo theo chu kỳ, ví dụ mỗi mười lăm phút.
• Catheter động mạch — đo liên tục từng nhịp, có đường sóng riêng.

Ba con số

Thường hiển thị dạng: số trên, số dưới, và số trong ngoặc.

Số trong ngoặc là huyết áp trung bình — và đây thường là con số bác sĩ quan tâm nhất trong hồi sức.

Vì nó phản ánh áp lực tưới máu tới các cơ quan.

Điều quan trọng nhất cần biết

Đừng so với chuẩn thông thường.

Mục tiêu huyết áp được đặt riêng cho từng người dựa trên:

• Tuổi.
• Huyết áp nền trước khi ốm — người vốn cao huyết áp cần mức cao hơn.
• Bệnh nền — tim, thận, mạch máu não.
• Tình trạng hiện tại.

Câu nên hỏi: "huyết áp mục tiêu của bác là bao nhiêu ạ?"

Biết được con số đó thì mới hiểu được chỉ số hiện tại là tốt hay chưa.

SpO2 — độ bão hoà oxy

Đo bằng kẹp ở đầu ngón tay có ánh sáng đỏ.

Đây là chỉ số người nhà hay nhìn nhất và cũng hay hiểu sai nhất.

Các yếu tố làm số sai lệch

• Kẹp bị lỏng hoặc lệch.
• Tay lạnh — rất hay gặp ở người dùng thuốc vận mạch.
• Người bệnh cử động.
• Sơn móng tay, móng giả.

Quy tắc thực tế: nếu số tụt mà người bệnh không có biểu hiện gì khác — thường là do kỹ thuật đo.

Nhân viên y tế nhìn vào người bệnh trước khi nhìn vào số.

Điều cần hiểu thêm

SpO2 cho biết hemoglobin có bao nhiêu phần trăm đang mang oxy — nhưng không cho biết lượng oxy tổng cộng.

Người thiếu máu nặng có thể có SpO2 tốt mà vẫn thiếu oxy ở mô, vì không đủ hemoglobin để chở.

Nhịp thở

• Đo qua các miếng dán điện tim hoặc qua máy thở.
• Thở nhanh có thể do sốt, đau, lo lắng, thiếu oxy, toan máu.
• Thở chậm có thể do thuốc an thần, tổn thương não.

Với người thở máy, cần phân biệt nhịp máy đặt và nhịp người bệnh tự thở thêm.

Người bệnh bắt đầu tự thở thêm thường là dấu hiệu tốt — có thể hỏi bác sĩ về điều này.

Nhiệt độ

• Có thể đo liên tục hoặc theo giờ.
• Sốt — thường do nhiễm trùng nhưng cũng có nguyên nhân khác.
• Hạ thân nhiệt — cũng là dấu hiệu đáng chú ý trong nhiễm khuẩn nặng, đôi khi còn đáng lo hơn sốt.

Các chỉ số khác có thể gặp

• Áp lực tĩnh mạch trung tâm — liên quan tới tình trạng dịch trong cơ thể.
• EtCO2 — lượng khí cacbonic thở ra, dùng với người thở máy.
• Áp lực nội sọ — trong các trường hợp tổn thương não.
• Các chỉ số về cung lượng tim.

Về tiếng báo động

Đây là thứ gây căng thẳng nhất cho người nhà.

Cần hiểu

• Phần lớn báo động không phải cấp cứu.
• Nhiều báo động do kỹ thuật — kẹp lỏng, dây bị đè, hết dịch.
• Máy báo khi vượt ngưỡng cài đặt, kể cả khi vượt rất ít và chỉ trong vài giây.
• Ngưỡng được đặt khá nhạy để không bỏ sót.

Nhân viên y tế phân biệt được

Các âm thanh báo động khác nhau theo mức độ, và người có kinh nghiệm nghe là biết.

Nếu họ không chạy tới ngay, đó thường là vì họ biết báo động đó không nguy cấp — không phải vì không nghe thấy.

Khi nào người nhà nên gọi

• Báo động kêu liên tục không dừng.
• Người bệnh có biểu hiện khác thường — tím tái, vật vã, co giật.
• Thấy dây, ống có vẻ tuột.
• Bất cứ khi nào thấy lo — thà gọi thừa còn hơn bỏ sót.

Cách hiểu đúng các con số

Nguyên tắc 1: Xu hướng quan trọng hơn một thời điểm

Một con số tại một lúc ít ý nghĩa. Điều quan trọng là nó thay đổi thế nào qua vài giờ, vài ngày.

Nguyên tắc 2: Bức tranh tổng thể quan trọng hơn một chỉ số

Bác sĩ nhìn tất cả cùng lúc — huyết áp, nhịp tim, nước tiểu, ý thức, kết quả xét nghiệm.

Một chỉ số xấu đi mà các chỉ số khác tốt lên có ý nghĩa khác hẳn.

Nguyên tắc 3: Người bệnh quan trọng hơn màn hình

Nhân viên y tế luôn nhìn người bệnh trước khi nhìn máy.

Một người trông tỉnh táo, hồng hào, thở đều — thì một con số bất thường trên máy nhiều khả năng là lỗi kỹ thuật.

Các chỉ số ngoài màn hình

Có những thứ quan trọng không hiển thị trên màn hình:

• Lượng nước tiểu — chỉ số rất quan trọng về tưới máu thận.
• Liều thuốc vận mạch — đang tăng hay giảm.
• Mức hỗ trợ của máy thở.
• Kết quả xét nghiệm.

Những chỉ số này thường nói lên nhiều hơn các con số trên màn hình — và đây mới là thứ đáng hỏi bác sĩ.

Câu hỏi thay thế cho việc nhìn màn hình

Thay vì ngồi đoán từ các con số, hãy hỏi:

1. "Hôm nay so với hôm qua thì tốt hơn, giữ nguyên hay xấu đi ạ?"
2. "Liều thuốc nâng huyết áp đang tăng hay giảm?"
3. "Mức hỗ trợ của máy thở thế nào?"
4. "Bác có nước tiểu không?"
5. "Điều gì đang là vấn đề lớn nhất?"

Năm câu này cho biết nhiều hơn cả buổi ngồi nhìn màn hình.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đừng ngồi nhìn màn hình liên tục — các con số dao động và một thời điểm ít ý nghĩa.
2. SpO2 tụt thường do kẹp lỏng hoặc tay lạnh hơn là do tình trạng xấu đi.
3. Hỏi bác sĩ "tốt hơn, giữ nguyên hay xấu đi" hữu ích hơn nhiều so với tự đoán từ các con số.

Câu hỏi thường gặp