Máy thở: hiểu đúng về thiết bị gây lo lắng nhất

Trong tất cả các thiết bị trong ICU, máy thở là thứ gây lo lắng nhất.

Và phần lớn nỗi lo đến từ hiểu nhầm.

Hiểu nhầm lớn nhất

"Phải thở máy là hết rồi."

Đây là điều nhiều người nghĩ — và nó không đúng.

Máy thở là biện pháp hỗ trợ tạm thời giúp cơ thể có thời gian hồi phục trong khi nguyên nhân gây bệnh được điều trị.

Rất nhiều người thở máy rồi cai được máy và ra viện.

Máy thở làm gì

Nó không "thở thay" theo nghĩa đơn giản. Tuỳ chế độ, nó có thể:

• Đẩy không khí vào phổi theo nhịp đặt sẵn.
• Hỗ trợ thêm cho nhịp thở của chính người bệnh.
• Cung cấp oxy ở nồng độ cao hơn không khí thường.
• Giữ áp lực để phổi không xẹp.

Vì sao cần

Ba nhóm lý do:

• Phổi không trao đổi khí đủ — viêm phổi nặng, tổn thương phổi.
• Cơ hô hấp không đủ sức — kiệt sức, bệnh thần kinh cơ.
• Không giữ được đường thở — hôn mê, mất phản xạ nuốt.

Ngoài ra còn để giảm gánh nặng cho cơ thể: thở là việc tốn nhiều năng lượng, và với người bệnh nặng, việc để máy làm thay giúp dành năng lượng cho việc hồi phục.

Các mức hỗ trợ hô hấp

Không phải cứ khó thở là đặt ống ngay. Có nhiều mức:

Bác sĩ luôn cố dùng mức thấp nhất đủ hiệu quả.

Vì sao đôi khi phải chuyển từ mặt nạ sang đặt ống

Mặt nạ chỉ hoạt động khi người bệnh:

• Còn tự thở đủ tốt.
• Còn tỉnh táo để giữ đường thở.
• Chịu được mặt nạ.
• Không có nhiều đờm.

Khi các điều kiện này không còn, đặt ống là việc cần làm để bảo vệ người bệnh.

Ống nội khí quản

Đây là ống đi từ miệng qua thanh quản vào khí quản.

Điều người nhà nên biết

• Người bệnh không nói được khi có ống này — vì ống đi qua dây thanh.
• Thường cần dùng thuốc an thần để chịu được.
• Cần hút đờm định kỳ vì người bệnh không ho được.
• Vị trí ống được kiểm tra bằng phim chụp.

Vì sao người bệnh có thể bị buộc tay

Đây là điều gây sốc cho nhiều người nhà.

Lý do: người bệnh lú lẫn hoặc tỉnh dần có thể tự rút ống thở — và việc đó rất nguy hiểm.

Đây là biện pháp bảo vệ, được dùng khi thực sự cần và được đánh giá lại thường xuyên.

Có thể hỏi bác sĩ: "có cách nào khác không ạ?" — đôi khi điều chỉnh thuốc hoặc có người nhà ngồi cạnh thì không cần buộc.

Giao tiếp với người thở máy

Nếu người bệnh tỉnh nhưng không nói được, đây là điều rất bức bối với họ.

Cách giúp

• Hỏi câu có hoặc không — để họ gật lắc.
• Bảng chữ cái để chỉ.
• Giấy bút nếu tay còn viết được.
• Bảng hình ảnh các nhu cầu thường gặp — đau, khát, lạnh, muốn xoay người.

Cảm giác không nói được là một trong những điều người bệnh ICU mô tả là khó chịu nhất — nên nỗ lực giao tiếp có ý nghĩa lớn.

Viêm phổi liên quan thở máy

Đây là biến chứng cần biết.

Ống thở bỏ qua cơ chế lọc tự nhiên của đường hô hấp trên — nên vi khuẩn dễ vào phổi hơn.

Các biện pháp phòng

• Nâng đầu giường — giảm trào ngược vào phổi.
• Vệ sinh răng miệng thường xuyên.
• Hút đờm đúng kỹ thuật.
• Rút ống sớm nhất có thể.

Đây là một lý do quan trọng vì sao mục tiêu luôn là cai máy sớm.

Cai máy thở

Khi tình trạng cải thiện, bác sĩ bắt đầu quá trình này.

Diễn ra thế nào

1. Đánh giá xem đã đủ điều kiện chưa — bệnh nền cải thiện, huyết động ổn định, không sốt cao.
2. Giảm dần mức hỗ trợ của máy.
3. Cho thử tự thở từng khoảng — máy vẫn nối nhưng gần như không hỗ trợ.
4. Đánh giá xem người bệnh chịu được bao lâu.
5. Tăng dần thời gian.
6. Rút ống khi đủ điều kiện.

Điều người nhà nên biết

Quá trình này có lúc tiến lúc lùi.

• Hôm nay thử được ba giờ, mai chỉ được một giờ — là chuyện bình thường.
• Có thể phải đặt lại ống sau khi đã rút.
• Người nằm lâu thì cơ hô hấp yếu, cần thời gian.

Một lần thử chưa thành công không có nghĩa là không cai được.

Sau khi rút ống

• Giọng khàn — rất thường gặp, thường cải thiện dần.
• Đau họng.
• Khó nuốt — cần đánh giá trước khi cho ăn vì nguy cơ sặc.
• Có thể cần thở oxy hỗ trợ thêm.

Mở khí quản

Khi cần thở máy kéo dài, bác sĩ có thể đề nghị mở khí quản.

Là gì

Tạo một lỗ nhỏ ở cổ, đặt ống vào khí quản qua đó thay vì qua miệng.

Vì sao nhiều người nhà thấy sợ

Nghe "mở khí quản" giống như bệnh đã rất nặng và không còn hy vọng.

Nhưng thực tế đây thường là biện pháp có lợi.

Lợi ích

• Người bệnh dễ chịu hơn nhiều — không còn ống trong miệng.
• Cần ít thuốc an thần hơn — nên tỉnh táo hơn.
• Giảm nguy cơ tổn thương thanh quản do ống đặt lâu.
• Dễ cai máy hơn.

Điều quan trọng

Mở khí quản không phải là vĩnh viễn.

Khi người bệnh hồi phục và không cần nữa, ống được rút và lỗ thường tự liền lại, để lại một vết sẹo nhỏ.

Nên hỏi bác sĩ: "mở khí quản là tạm thời hay lâu dài trong trường hợp này ạ?"

Các câu nên hỏi bác sĩ

1. "Vì sao bác cần thở máy?"
2. "Mức hỗ trợ của máy đang cao hay thấp?"
3. "Đã bắt đầu cai máy chưa?"
4. "Có trở ngại gì cho việc cai máy không?"
5. "Bác có tỉnh không, có nghe được không?"
6. "Gia đình giao tiếp với bác thế nào?"
7. "Có cần mở khí quản không, nếu có thì vì sao?"

Câu số hai rất hữu ích — mức hỗ trợ giảm dần là dấu hiệu tiến triển tốt, dù chưa rút được ống.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Thở máy là hỗ trợ tạm thời, không phải dấu chấm hết — rất nhiều người cai được máy.
2. Cai máy có lúc tiến lúc lùi — một lần thử chưa thành công là bình thường.
3. Mở khí quản thường là biện pháp giúp người bệnh dễ chịu hơn và dễ cai máy hơn, không phải dấu hiệu xấu.

Câu hỏi thường gặp