Chăm sóc người bệnh nặng tại nhà

Nhiều gia đình Việt Nam mong muốn đưa người thân về nhà — để được ở trong không gian quen thuộc, gần con cháu.

Đây là mong muốn chính đáng. Bài này nói về cách chuẩn bị.

Trước khi về nhà

Trao đổi với bệnh viện

Đây là bước quan trọng nhất và hay bị làm vội.

Cần được hướng dẫn cụ thể về:

• Cách chăm sóc hằng ngày.
• Thuốc — loại gì, uống lúc nào, bao nhiêu.
• Cách cho ăn.
• Dấu hiệu nào cần liên hệ ngay.

Đề nghị được hướng dẫn thực hành

Đừng chỉ nghe nói — hãy xin được làm thử.

Ví dụ:

• Xoay trở người bệnh.
• Cho ăn qua ống nếu có.
• Vệ sinh.
• Thay băng.

Làm thử dưới sự hướng dẫn của điều dưỡng trước khi về — điều này tạo khác biệt rất lớn.

Chuẩn bị giấy tờ

• Giấy ra viện.
• Tóm tắt bệnh án.
• Đơn thuốc.
• Hướng dẫn chăm sóc bằng văn bản.
• Lịch tái khám.

Chuẩn bị nhà cửa

Chỗ nằm

• Phòng thoáng, có ánh sáng tự nhiên.
• Gần nhà vệ sinh nếu người bệnh còn đi lại được.
• Gần chỗ sinh hoạt chung — để người bệnh không cảm thấy bị cô lập.
• Tránh nơi ồn ào.

Dụng cụ cơ bản

• Đệm chống loét nếu người bệnh nằm nhiều.
• Gối các loại để kê tư thế.
• Tấm lót thấm.
• Chuông hoặc cách gọi khi cần.

Tuỳ tình trạng có thể cần

• Máy hút đờm.
• Bình oxy.
• Xe lăn.
• Khung tập đi.
• Ghế tắm.

Hỏi bệnh viện về việc thuê hoặc mua các thiết bị này.

Chăm sóc hằng ngày

Phòng loét tì đè — quan trọng nhất

Đây là biến chứng hay gặp nhất ở người nằm lâu, và phòng dễ hơn chữa rất nhiều.

Cách phòng

• Xoay trở tư thế đều đặn theo hướng dẫn — đây là biện pháp quan trọng nhất.
• Giữ da sạch và khô.
• Thay tấm lót ngay khi ướt.
• Dùng đệm chống loét.

Dấu hiệu sớm cần báo

• Vùng da đỏ không mất khi ấn.
• Da ấm hơn hoặc mát hơn vùng xung quanh.
• Đau ở vùng tì đè.
• Da thay đổi màu.

Phát hiện ở giai đoạn đỏ da thì còn dễ xử lý — để tới khi loét thì rất khó lành.

Vệ sinh

• Lau người hằng ngày bằng nước ấm.
• Lau khô kỹ, đặc biệt các nếp gấp.
• Vệ sinh răng miệng — quan trọng cả với người ăn qua ống.
• Chăm sóc vùng kín sạch và khô.

Cho ăn

• Cho ngồi thẳng khi ăn — không cho ăn khi nằm.
• Ăn chậm, từng ít một.
• Chọn độ đặc phù hợp — nước loãng đôi khi khó nuốt hơn đồ sệt.
• Ngừng ngay nếu ho sặc.

Nếu người bệnh hay ho sặc khi ăn — báo cho nhân viên y tế, vì đây là nguy cơ viêm phổi.

Thuốc

• Dùng hộp chia thuốc theo ngày.
• Ghi bảng giờ uống dán trên tường.
• Cho uống đúng giờ, đặc biệt thuốc giảm đau.
• Không tự tăng giảm.

Vận động

• Vận động các khớp thụ động nếu người bệnh không tự cử động được — giúp tránh cứng khớp.
• Cho ngồi dậy nếu được phép.
• Đi lại có hỗ trợ nếu còn được.
• Hỏi nhân viên y tế về mức phù hợp.

Theo dõi hằng ngày

Nên ghi lại:

• Nhiệt độ.
• Ăn uống được bao nhiêu.
• Đi tiểu, đi ngoài.
• Mức độ đau.
• Thuốc đã uống.
• Ngủ thế nào.

Sổ theo dõi này rất hữu ích khi tái khám hoặc khi gọi hỏi y tế.

Khi nào cần liên hệ y tế

Liên hệ ngay

• Sốt.
• Khó thở tăng.
• Đau không kiểm soát được.
• Chảy máu.
• Co giật.
• Ý thức xấu đi rõ.
• Không tiểu được.
• Nôn nhiều.

Liên hệ trong ngày

• Ăn uống kém đi rõ.
• Vùng da đỏ nghi loét.
• Táo bón kéo dài.
• Nước tiểu đục, có mùi.
• Ho nhiều, đờm đổi màu.

Nên có số điện thoại dán ngay trên tường — để ai trong nhà cũng gọi được khi cần.

Tổ chức việc chăm sóc

Phân công

• Không để một người làm hết.
• Chia ca rõ ràng.
• Mỗi người có thời gian nghỉ.
• Có người dự phòng.

Nếu thuê người chăm sóc

• Hướng dẫn kỹ.
• Bảo đảm họ biết dấu hiệu cần báo.
• Vẫn có người nhà kiểm tra.

Giữ sức cho người chăm sóc

Đây là phần hay bị bỏ qua nhất.

• Phải ngủ đủ — chia ca.
• Phải ăn đủ.
• Ra ngoài mỗi ngày một lát.
• Nhận sự giúp đỡ.

Chăm sóc người bệnh nặng tại nhà là công việc rất nặng nề — cả về thể chất lẫn tinh thần.

Về không gian sống

Một điều đáng chú ý:

Người bệnh ở nhà vẫn nên là một phần của gia đình — không phải bị đặt trong một căn phòng riêng biệt.

• Để cửa mở, có người qua lại.
• Nói chuyện với họ về chuyện thường ngày.
• Cho trẻ nhỏ vào thăm nếu phù hợp.
• Mở nhạc, mở tivi nếu họ thích.

Đây chính là lợi thế của việc ở nhà — đừng biến nó thành một phòng bệnh cô đơn.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Xin được hướng dẫn thực hành trước khi ra viện — làm thử dưới sự hướng dẫn tạo khác biệt lớn.
2. Xoay trở tư thế đều đặn là biện pháp quan trọng nhất — loét tì đè phòng dễ hơn chữa rất nhiều.
3. Dán số điện thoại y tế lên tường và chia ca để không ai kiệt sức.

Câu hỏi thường gặp