Tôn trọng người bệnh: những điều nhỏ tạo khác biệt

Khi một người nằm trên giường bệnh với nhiều dây nhợ, rất dễ quên rằng họ vẫn là một con người trọn vẹn.

Bài này nói về những điều nhỏ mà có ý nghĩa lớn.

Điều dễ bị quên nhất

Người bệnh thường nghe và hiểu được nhiều hơn vẻ ngoài cho thấy.

Nhiều người sau khi hồi phục kể lại rằng họ nhớ:

• Những cuộc trò chuyện bên giường.
• Những lời nói về mình khi tưởng là mình không nghe.
• Cảm giác được hay không được tôn trọng.
• Ai đã tới thăm.

Không nói về họ như thể họ không có mặt

Đây là điều gây tổn thương nhất.

Các tình huống thường gặp

• Bàn về tình trạng ngay bên giường.
• Nói "bác không hiểu gì đâu" trước mặt họ.
• Trả lời thay khi bác sĩ hỏi họ.
• Bàn về việc chăm sóc như bàn về một đồ vật.

Nên làm

• Nói chuyện VỚI họ, không phải VỀ họ.
• Ra ngoài khi cần bàn việc.
• Để họ tự trả lời nếu còn nói được.
• Giới thiệu khi có người mới vào.

Những điều nhỏ có ý nghĩa

Gọi đúng tên

• Gọi tên hoặc cách xưng hô họ quen.
• Không gọi "bệnh nhân giường số mấy".
• Nói tên mình khi vào.

Chào hỏi

• Chào khi vào, chào khi ra.
• Nói mình sắp làm gì trước khi chạm vào họ.
• Hỏi trước khi làm gì đó.

Điều này áp dụng cả khi người bệnh có vẻ không tỉnh.

Che chắn khi vệ sinh

Đây là điều rất quan trọng về mặt nhân phẩm.

• Kéo rèm, đóng cửa.
• Che phần cơ thể không cần thiết phải lộ.
• Không để người khác nhìn thấy.
• Làm nhẹ nhàng, nói trước từng bước.

Mất khả năng tự vệ sinh là một trong những điều người bệnh thấy khó chịu nhất — cách đối xử lúc đó tạo khác biệt lớn.

Giữ vệ sinh cá nhân

• Lau mặt, chải tóc.
• Vệ sinh răng miệng.
• Cắt móng tay.
• Cạo râu nếu họ có thói quen đó.

Những việc này không chỉ để sạch sẽ — chúng giúp người bệnh cảm thấy mình vẫn là chính mình.

Mang kính và máy trợ thính

Đây là việc đơn giản nhất mà hiệu quả nhất.

Người không nhìn rõ, không nghe rõ:

• Dễ lú lẫn hơn.
• Không giao tiếp được.
• Dễ bị coi là không hiểu chuyện.
• Cảm thấy bị cô lập.

Nhiều người cao tuổi bị đánh giá là sa sút trí tuệ chỉ vì họ không nghe rõ câu hỏi.

Răng giả

Nếu người bệnh dùng răng giả — nên mang vào khi có thể, vì nó ảnh hưởng tới việc nói và tới diện mạo.

Giữ thói quen và sở thích

• Mở nhạc họ thích nếu được phép.
• Đọc báo, đọc sách cho họ nghe.
• Kể tin tức họ quan tâm.
• Kể chuyện gia đình, chuyện đời thường.

Kể chuyện đời thường có ý nghĩa hơn nhiều người nghĩ — nó giúp người bệnh cảm thấy vẫn kết nối với cuộc sống.

Vẫn coi họ là thành viên gia đình

Đây là điều dễ mất đi nhất.

• Vẫn hỏi ý kiến về việc trong nhà nếu họ còn tỉnh táo.
• Vẫn kể cho họ nghe chuyện con cháu.
• Vẫn để họ có tiếng nói.
• Không quyết định thay khi họ còn quyết định được.

Một người mất hết vai trò trong gia đình sẽ nhanh chóng mất cả ý chí.

Với người không nói được

Nếu người bệnh có ống thở hoặc mất khả năng nói:

• Kiên nhẫn tìm cách giao tiếp — bảng chữ, gật lắc, viết.
• Đừng đoán bừa rồi bỏ qua.
• Hỏi câu có hoặc không.
• Cho họ thời gian trả lời.

Cảm giác muốn nói mà không nói được là một trong những điều người bệnh ICU mô tả là khổ sở nhất.

Với người lú lẫn

• Không tranh cãi hay sửa lại khi họ nói điều không đúng.
• Trấn an nhẹ nhàng.
• Vẫn nói chuyện tôn trọng — không nói như với trẻ con.
• Nhắc lại thông tin bình tĩnh.

Với người cao tuổi

Nhóm này hay bị đối xử thiếu tôn trọng nhất mà không ai để ý.

Nên tránh

• Nói như với trẻ con — giọng điệu, cách xưng hô.
• Mặc định họ không hiểu.
• Quyết định thay khi họ còn tỉnh táo.
• Nói to như thể họ chắc chắn điếc.

Nên làm

• Nói rõ ràng, chậm rãi — không cần nói to.
• Cho thời gian để hiểu và trả lời.
• Hỏi ý kiến họ.
• Tôn trọng cách họ muốn được gọi.

Về sự thoải mái

Những chi tiết nhỏ về sự dễ chịu:

• Hỏi họ có lạnh hay nóng không.
• Kê gối cho thoải mái.
• Hỏi có muốn xoay người không.
• Làm ẩm môi, chăm sóc miệng.

Hỏi thay vì đoán — kể cả những việc tưởng nhỏ.

Về việc thăm hỏi

• Hỏi ý họ trước khi cho ai vào.
• Tôn trọng nếu họ không muốn gặp ai.
• Không để khách ở quá lâu.
• Không để họ phải kể lại bệnh tình nhiều lần.

Điều người bệnh hay nói

Khi được hỏi điều gì khó chịu nhất, nhiều người bệnh nặng nhắc tới:

• Cảm giác mất kiểm soát — không tự làm được gì.
• Bị nói về như một ca bệnh, không phải một con người.
• Không được hỏi ý kiến.
• Mất riêng tư.

Phần lớn những điều này gia đình có thể làm khác đi.

Về cảm giác là gánh nặng

Đây là điều rất nhiều người bệnh nặng trải qua.

Cách giúp

• Nói rõ rằng họ không phải gánh nặng.
• Không than phiền về sự vất vả trước mặt họ.
• Nhắc lại những gì họ đã làm cho gia đình.
• Cho họ việc gì đó làm được, dù nhỏ.

Cảm giác còn có ích là một trong những thứ giữ tinh thần người bệnh tốt nhất.

Một cách nhìn

Có một câu hỏi đơn giản để tự kiểm tra:

"Nếu là mình nằm đó, mình muốn được đối xử thế nào?"

Câu hỏi này thường cho câu trả lời rõ ràng hơn mọi hướng dẫn chi tiết.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Nói chuyện VỚI họ, không phải VỀ họ — kể cả khi họ có vẻ không tỉnh.
2. Mang kính và máy trợ thính vào — việc đơn giản này cải thiện rất nhiều.
3. Vẫn hỏi ý kiến họ, vẫn kể chuyện đời thường — để họ cảm thấy vẫn là chính mình và vẫn thuộc về gia đình.

Câu hỏi thường gặp